عایق و روکش بیشتر کابلهای متداول از جنس PVC است. یکی از ضعفهای اصلی PVC این است که هنگام آتشسوزی، دود غلیظ و گازهای هالوژنه سمی و خورنده آزاد میکند. به همین دلیل در اماکن عمومی و سرپوشیده از کابلهایی با روکش کمدود و بدون هالوژن (LSZH) استفاده میشود.
اما در برخی مدارها، فقط کمدود بودن کافی نیست: این مدارها باید در حین آتشسوزی هم کار کنند تا ایمنی افراد حفظ شود. برای این منظور از کابلهای ضد آتش یا مقاوم در برابر حریق (Fire Resistant) استفاده میشود.
تفاوت کابل ضد آتش، کندسوز و بدون هالوژن
- کابل کندسوز (Flame Retardant): شعله را در طول خود گسترش نمیدهد، اما در آتش ممکن است از کار بیفتد.
- کابل کمدود بدون هالوژن (LSZH): هنگام سوختن دود کم و گاز سمی و خورنده ناچیز تولید میکند.
- کابل ضد آتش (Fire Resistant): برای مدت معین در معرض مستقیم شعله، یکپارچگی مدار را حفظ کرده و همچنان برق را منتقل میکند. این کابلها معمولاً با نوار میکا روی هادی و روکش LSZH ساخته میشوند.
کابل ضد آتش کجا استفاده میشود؟
- مدارهای اعلام و اطفای حریق و آژیرها
- روشنایی اضطراری و تابلوهای راهنمای خروج
- فنهای تخلیه دود و فشارمثبت راهپلهها
- آسانسورهای آتشنشان و پمپهای آتشنشانی
- سیستمهای ارتباطی و صوتی اضطراری در بیمارستانها، مترو، تونلها، فرودگاهها و ساختمانهای بلند
ویژگیهای مورد انتظار
کابلی که در سیستمهای اضطراری و اماکن عمومی نصب میشود باید:
- با انتشار گازهای اسیدی و سمی، سلامت افراد را به خطر نیندازد؛
- پس از حذف منبع آتش، به سوختن ادامه ندهد و شعله را به نقاط دیگر منتقل نکند؛
- دود زیادی که دید چراغهای اضطراری و مسیرهای خروج را مختل کند تولید نکند؛
- در برابر حرارت شدید آتش، و در برخی استانداردها همزمان در برابر پاشش آب و ضربه مکانیکی، مقاومت کرده و تا زمان تخلیه کامل ساختمان، انرژی الکتریکی را منتقل کند.
استانداردهای آزمون
شرایط آزمون این کابلها بسیار سختگیرانه است. مهمترین مرجع، سری استاندارد IEC 60331 است که حفظ یکپارچگی مدار را در شرایط آتش بررسی میکند. در این آزمونها، کابل در حالی که برقدار است برای مدت مشخص (معمولاً ۹۰ دقیقه یا بیشتر) در معرض شعلهای با دمای حدود ۷۵۰ تا ۸۳۰ درجه سانتیگراد قرار میگیرد و در بخشهایی از استاندارد، ضربه مکانیکی نیز همزمان اعمال میشود. استانداردهای دیگری مانند BS 6387 (آزمونهای C، W و Z برای مقاومت در برابر آتش، آب و ضربه) نیز در پروژهها کاربرد دارند. برای کمدود بودن و نبود هالوژن هم استانداردهای IEC 61034 و IEC 60754 مرجع هستند.
هنگام انتخاب کابل ضد آتش، حتماً مدت زمان مقاومت، دمای آزمون و استاندارد مرجع را در برگه مشخصات فنی بررسی کنید و از تطابق آن با الزامات طراحی ساختمان و آتشنشانی مطمئن شوید. برای آشنایی بیشتر، مقاله تفاوت کابل ضد حریق و هالوژن فری را نیز بخوانید.
منبع اولیه: واحد کنترل کیفیت شرکت صنعتی الکتریک خراسان؛ بازنویسی و بهروزرسانی شده.