افزایش قیمت مس، بسیاری از تولیدکنندگان و مصرفکنندگان را به فکر جایگزینی آن با آلومینیوم انداخته است. این جایگزینی در خطوط انتقال و توزیع نیرو و کابلهای قدرت با مقطع بزرگ، انتخاب فنی و رایجی است؛ اما در سیمکشی داخلی ساختمان، بهویژه در سیمهای افشان و مقاطع کوچک، مشکلات جدی ایمنی ایجاد میکند.
در سالهای اخیر برخی تولیدکنندگان، سیمهای آلومینیوم با روکش مس (CCA) را برای سیمکشی ساختمان تبلیغ کردهاند. ظاهر این سیمها مسی است، اما هسته آنها آلومینیوم است.
دلایل قانونی ممنوعیت
- بر اساس استانداردهای ملی ایران برای سیمها و کابلهای با عایق PVC (از جمله استانداردهای ۶۰۷ و ۱۹۲۶)، هادی آلومینیومی برای این محصولات مجاز نیست.
- طبق استانداردهای هادی سیم و کابل (INSO/IEC 60228)، هادی آلومینیومی فقط در کلاس ۱ و ۲ (غیرافشان) و آن هم در مقاطع بزرگ (معمولاً ۱۰ میلیمتر مربع به بالا) تعریف شده است؛ هادی افشان آلومینیومی جایگاهی ندارد.
- در مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمانها)، سیم و کابل مورد استفاده در سیمکشی ساختمان باید دارای هادی مسی باشد.
مشکلات فنی آلومینیوم در اتصالات
- مقاومت الکتریکی بیشتر: هدایت آلومینیوم حدود ۶۱ درصد مس است؛ در سطح مقطع یکسان، گرمای بیشتری تولید میشود.
- ضریب انبساط حرارتی بالاتر: آلومینیوم با گرم و سرد شدن بیشتر منبسط و منقبض میشود و این چرخه بهتدریج پیچهای اتصال کلید و پریز را شل میکند.
- اکسید عایق: اکسید مس تا حدی رسانا است، اما اکسید آلومینیوم لایهای با مقاومت الکتریکی بسیار زیاد ایجاد میکند.
- خوردگی گالوانیک: تماس آلومینیوم با فلزات دیگر (مثل برنج ترمینالها) در حضور رطوبت، خوردگی را تسریع میکند.
- خزش (Creep): آلومینیوم تحت فشار پیچ بهآرامی تغییر شکل میدهد و اتصال سست میشود.
این عوامل یکدیگر را تشدید میکنند: اتصال شلتر، اکسید بیشتر، مقاومت بیشتر، گرمای بیشتر و در نهایت جرقههای پیاپی و خطر آتشسوزی.
تجربه جهانی
در آمریکا در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ میلادی بهدلیل گرانی و کمبود مس، در بسیاری از خانهها از سیمکشی آلومینیومی استفاده شد. بررسیهای بعدی کمیسیون ایمنی محصولات مصرفی آمریکا (CPSC) نشان داد احتمال رسیدن اتصالات به شرایط خطر آتشسوزی در این خانهها بهمراتب بیشتر از خانههای دارای سیمکشی مسی است و چندین آتشسوزی مرگبار با این نوع سیمکشی مرتبط دانسته شد. امروز در بسیاری از کشورها، اصلاح یا جایگزینی سیمکشی آلومینیومی قدیمی توصیه میشود.
علائم هشداردهنده در ساختمان
- سوسو زدن یا کمنور شدن چراغها
- صدا یا تصویر غیرعادی در دستگاههای صوتی و تصویری
- جرقه یا صدای جلزوولز در کلید و پریز
- گرم شدن قاب کلیدها و پریزها
- عمل کردن بیدلیل کلیدهای حفاظتی (مینیاتوری)
- بوی سوختگی پلاستیک از کلید، پریز یا تابلو
در صورت مشاهده هر یک از این علائم، برق آن مدار را قطع کرده و حتماً با یک برقکار دارای صلاحیت تماس بگیرید.
برای سیمکشی ایمن، از سیم مسی استاندارد استفاده کنید. محصولات الکتریک خراسان با هادی مس خالص و مطابق استانداردهای ملی تولید میشوند.
منبع اولیه: ماهنامه تأسیسات برق ساختمان، سال دوم، شماره ۱۸ (۱۳۹۶)؛ بازنویسی و بهروزرسانی شده.