تنوع کابلهای الکتریکی به هزاران نوع میرسد و انتخاب درست بدون شناخت طبقهبندی آنها ممکن نیست. کابلها معمولاً بر اساس هشت عامل اصلی دستهبندی میشوند: سطح ولتاژ، نوع و ساختار هادی، نوع عایق و روکش، حفاظت الکتریکی، حفاظت مکانیکی، تعداد رشته، نوع کاربرد و استاندارد. در این مقاله هر یک از این عوامل را مرور میکنیم.
۱. طبقهبندی بر اساس سطح ولتاژ
ولتاژ طراحی کابل بهصورت U₀/U بیان میشود؛ U₀ ولتاژ بین هادی و زمین و U ولتاژ بین دو هادی است.
- فشار ضعیف (LV): شامل کابلهای قدرت فشار ضعیف، کنترل و ابزار دقیق با سطوح ولتاژ ۳۰۰/۳۰۰، ۳۰۰/۵۰۰، ۴۵۰/۷۵۰ و ۶۰۰/۱۰۰۰ ولت
- فشار متوسط (MV): از حدود ۱ تا ۳۶ کیلوولت (در شبکه ایران معمولاً ۲۰ و ۳۳ کیلوولت)
- فشار قوی (HV): سطوح ولتاژ ۶۳ تا ۲۳۰ کیلوولت
- فوق فشار قوی (EHV): ۴۰۰ کیلوولت و بالاتر
۲. طبقهبندی بر اساس نوع و ساختار هادی
جنس هادی
رایجترین هادیها مس (با خلوص حدود ۹۹٫۹۹ درصد) و آلومینیوم (با خلوص حدود ۹۹٫۶ درصد) هستند که بهصورت آنیلشده یا آنیلنشده به کار میروند. آنیلکردن نوعی عملیات حرارتی است که ساختار بلوری فلز سختشده در اثر کشش را بازیابی میکند و هادی را نرم و انعطافپذیر میسازد.
ساختار هادی طبق IEC 60228
- کلاس ۱ – مفتولی (Solid): از یک مفتول تک تشکیل شده و معمولاً مقطع گرد دارد. سیمهای مفتولی ساختمانی در این دستهاند.
- کلاس ۲ – نیمهافشان یا استرند (Stranded): از تابیدن چند مفتول به دور هم در یک یا چند لایه ساخته میشود؛ تعداد رشتهها معمولاً ۷، ۱۹، ۳۷، ۶۱ یا ۹۱ است. این هادی میتواند گرد معمولی، گرد فشرده (کمپکت) یا قطاعی (سکتور) باشد. فشردهسازی و قطاعیکردن (معمولاً برای مقاطع ۳۵ میلیمتر مربع به بالا) قطر نهایی کابل را کاهش و مصرف مواد را بهینه میکند.
- کلاس ۵ – افشان (Flexible): از تعداد زیادی رشته نازک آنیلشده تشکیل میشود و برای سیمها و کابلهای انعطافپذیر کاربرد دارد.
- کلاس ۶ – بسیار افشان: با رشتههای نازکتر از کلاس ۵، برای کاربردهایی با خمش و حرکت مداوم.
۳. طبقهبندی بر اساس عایق و روکش
عایق و روکش کابل از انواع پلیمرها (پلاستیک و لاستیک) و ترکیبات آنها ساخته میشود و هر کدام ویژگیهای متفاوتی از نظر دمای کار، مقاومت در برابر شعله، دود، روغن و سایش دارند.
| ماده | دمای کار هادی | ویژگیهای کلیدی |
|---|---|---|
| PVC (پلیوینیلکلراید) | ۷۰ °C (برخی گریدها تا ۱۰۵ °C) | رایجترین عایق ساختمانی، خودخاموششونده؛ اما در آتش دود زیاد و گاز هالوژنه سمی و خورنده تولید میکند و در برابر برخی هیدروکربنها مقاوم نیست. |
| PE (پلیاتیلن) | ۷۰ °C | خواص الکتریکی عالی و جذب آب کم، بدون هالوژن؛ کاربرد گسترده در کابلهای مخابراتی. خودخاموششونده نیست. |
| XLPE (پلیاتیلن کراسلینک) | ۹۰ °C | با ایجاد پیوندهای عرضی در PE به دست میآید؛ تحمل حرارتی و مکانیکی بالاتر، بدون هالوژن، عایق اصلی کابلهای قدرت مدرن. |
| EPR / EPDM | ۹۰ °C | لاستیکی انعطافپذیر با خواص الکتریکی خوب؛ مناسب کابلهای قدرت انعطافپذیر. |
| EVA | تا ۱۱۰ °C | پایه بسیاری از ترکیبات بدون هالوژن و نیمههادیهای اکسترودی. |
| سیلیکون رابر (SiR) | تا ۱۸۰ °C | تحمل حرارتی بالا؛ مناسب محیطهای داغ. استحکام مکانیکی کمتر در دمای محیط. |
| پلیکلروپرن (نئوپرن، CR) | — | روکش منعطف، بسیار محکم و ضدسایش؛ مناسب کابلهای لاستیکی صنعتی. |
| نایلون، پلییورتان و PTFE | — | روکشهای ویژه برای مقاومت مکانیکی، سایشی و شیمیایی بالا؛ PTFE تحمل دمایی و شیمیایی بسیار بالایی دارد. |
| LSZH / LS0H | بسته به ترکیب | ترکیبات کمدود و بدون هالوژن؛ الزامی در اماکن عمومی، تونلها و ساختمانهای پرتردد. |
نوار PET (مایلار) نیز بهطور گسترده روی مجموعه رشتهها پیچیده میشود تا از نفوذ مواد بین لایهها جلوگیری کند.
۴. طبقهبندی بر اساس حفاظت الکتریکی
برای کنترل میدان الکتریکی و محافظت کابل در برابر میدانهای الکترومغناطیسی و نویز، از اسکرین (نوار مسی یا آلومینیومی) و شیلد (سیم مسی یا بافته مسی/آلومینیومی) استفاده میشود. کابلهای فشار متوسط و کابلهای ابزار دقیق و انتقال داده معمولاً دارای این حفاظها هستند.
۵. طبقهبندی بر اساس حفاظت مکانیکی
برای محافظت در برابر ضربه، فشار، بریدگی، جوندگان و حشراتی مانند موریانه، بهویژه در نصبهای بیرونی و دفنی، از زره فلزی استفاده میشود؛ به دو صورت زره سیمی (مقاوم در برابر کشش) و زره نواری (مقاوم در برابر فشار و ضربه).
۶. طبقهبندی بر اساس تعداد رشته
- کابلهای فشار ضعیف: معمولاً ۱ تا ۵ رشته (مانند ۳ و نیم رشته یا ۴ رشته)
- کابلهای فشار متوسط و قوی: ۱ یا ۳ رشته
- کابلهای کنترل و ابزار دقیق: معمولاً ۳ تا ۶۱ رشته و در موارد خاص بیشتر
۷. طبقهبندی بر اساس کاربرد
- انتقال قدرت: کابلهای قدرت LV، MV و HV بهصورت زمینی یا هوایی
- انتقال سیگنال: کابلهای کنترل، ابزار دقیق و انتقال داده
- تأسیسات ساختمانی: سیمها و کابلهای سبک برای روشنایی، پریزها، تابلوهای توزیع و سیمکشی داخلی تجهیزات
- کاربردهای ویژه: کابلهای ضد حریق، کابلهای خورشیدی، کابلهای جوشکاری و کابلهای مقاوم در برابر روغن و حرارت
۸. طبقهبندی بر اساس استاندارد
کابلها بر اساس استانداردهای ملی ایران (INSO) و استانداردهای بینالمللی مانند IEC 60227، IEC 60502 و IEC 60228 طراحی و آزمون میشوند. استاندارد مرجع، مشخصات ساخت، آزمونها و محدوده کاربرد هر کابل را تعیین میکند.
برای انتخاب کابل مناسب پروژه خود، میتوانید محصولات الکتریک خراسان را بررسی کنید یا با کارشناسان فروش شرکت مشورت نمایید.
منبع اولیه: واحد کنترل کیفیت شرکت صنعتی الکتریک خراسان؛ بازنویسی و بهروزرسانی شده.