آلومینیوم یکی از مهمترین فلزات پایه در صنعت سیم و کابل است و بخش بزرگی از کابلهای شبکه انتقال و توزیع برق، بهویژه خطوط هوایی و کابلهای قدرت با مقطع بزرگ، با هادی آلومینیومی ساخته میشوند. پرسش اصلی برای اقتصاد کشور این است: آیا بهتر است آلومینیوم را بهصورت شمش خام صادر کنیم یا به شکل کابل و محصول نهایی؟
تجربه سالهای گذشته
در گزارشی که سال ۱۳۹۳ در نشریه صنعت سیم و کابل منتشر شد، به یک تناقض مهم اشاره شده بود: قیمت شمش آلومینیوم در بازار داخلی و بورس کالا، با احتساب نرخ ارز، حدود ۳۰۰ دلار در هر تن بالاتر از قیمت صادراتی همان شمش به کشورهایی مانند ترکیه، امارات و هند بود. در نتیجه، رقبای خارجی ماده اولیه ایرانی را ارزانتر از تولیدکننده داخلی میخریدند.
مقایسه قیمت خرید شمش برای تولیدکنندگان کابل آلومینیومی در کشورهای مختلف در آن زمان چنین بود:
| کشور تولیدکننده کابل | قیمت خرید شمش (دلار بر تن) |
|---|---|
| بحرین | LME (بدون پریمیوم) |
| ترکیه | LME + ۳۰۰ |
| چین | LME (بدون پریمیوم) |
| هندوستان | LME + ۲۰۰ |
| ایران | LME + ۵۵۰ |
نتیجه این شرایط، رکود صنایع پاییندستی و از دست رفتن بازارهای صادراتی مهمی مثل عراق و افغانستان بود؛ کشورهایی که بهدلیل فرسودگی شبکه انتقال و توزیع، تقاضای زیادی برای کابل آلومینیومی دارند اما این فرصت به تولیدکنندگان ترکیه و کشورهای حوزه خلیج فارس رسید.
چرا صادرات کابل بهصرفهتر از صادرات شمش است؟
- ارزش افزوده بیشتر: هر تن آلومینیوم پس از تبدیل به کابل، با افزودن عایق، روکش، دانش فنی و نیروی کار، ارزش بسیار بیشتری پیدا میکند.
- اشتغال: صنایع پاییندستی سهم بزرگتری در اشتغال کشور نسبت به تولید شمش دارند.
- پایداری بازار: صادرات محصول نهایی، روابط تجاری بلندمدت و برند ایرانی را در بازارهای منطقه تثبیت میکند.
پیشنهادهای فعالان صنعت برای ثبات بازار
- عرضه مستمر و منظم شمش آلومینیوم در بورس کالا با نظارت دستگاههای مسئول
- تعیین سقف قیمت فروش داخلی حداکثر معادل نرخ صادراتی
- تسویه معاملات بورس از طریق اتاق پایاپای برای ایجاد شرایط یکسان و شفاف
- عرضه محمولههای کوچکتر (صد تا دویست تنی) تا تولیدکنندگان پاییندستی بتوانند مستقیماً خرید کنند
- تأمین ارز مورد نیاز واحدهای ذوب برای خرید مواد اولیه مانند پودر آلومینا
وضعیت امروز
با گذشت بیش از یک دهه، موضوع قیمتگذاری عادلانه مواد اولیه و جلوگیری از خامفروشی همچنان یکی از دغدغههای اصلی صنعت سیم و کابل است. در سال ۲۰۲۶ قیمت جهانی آلومینیوم در بورس فلزات لندن در محدوده حدود ۳٬۱۰۰ تا ۳٬۴۰۰ دلار بر تن نوسان داشته و رشد تقاضا برای زیرساختهای برق، انرژیهای تجدیدپذیر و شبکههای توزیع، ارزش صادرات کابل را بیش از گذشته نشان میدهد. تجربه سالهای قبل نشان میدهد هر سیاستی که دسترسی تولیدکننده داخلی به مواد اولیه را با قیمت رقابتی تضمین کند، مستقیماً به افزایش صادرات محصولات با ارزش افزوده بالا کمک میکند.
منبع اولیه: نشریه داخلی صنعت سیم و کابل، شماره ۵۶ (پاییز ۱۳۹۳)؛ بازنویسی و بهروزرسانی شده.