هادی CCA (Copper Clad Aluminum) یا آلومینیوم با روکش مس، از یک هسته آلومینیومی ساخته میشود که لایهای از مس بهصورت پیوند فلزی روی آن قرار گرفته است. در کاربرد کابل، سهم مس معمولاً حدود ۱۰ درصد حجمی (نزدیک به ۲۷ درصد وزنی) است. با افزایش قیمت مس، این محصول در بازار بیشتر دیده میشود و شناخت درست آن برای خریدار اهمیت زیادی دارد.
CCA چگونه تولید میشود؟
تولید معمولاً از یک شمشال یا مفتول ترکیبی مس-آلومینیوم آغاز میشود که پس از نورد و کشش به قطر نهایی میرسد. در این فرایند، نسبت مس به آلومینیوم و هممرکز بودن لایهها تقریباً ثابت میماند. به همین دلیل کارخانهها میتوانند CCA را با همان ماشینآلات کشش سیم مسی تولید کنند.
مقایسه ویژگیهای مس، آلومینیوم و CCA
| ویژگی | آلومینیوم | مس | CCA |
|---|---|---|---|
| چگالی (g/cm³) | ۲٫۷۱ | ۸٫۹۱ | ۳٫۳۴ |
| مقاومت ویژه (µΩ·cm) | ۲٫۷۹۰ | ۱٫۷۲۴ | ۲٫۶۷۳ |
| هدایت الکتریکی (%IACS) | ۶۱ | ۱۰۰ | ۶۱ تا ۶۳ |
| درصد وزنی مس | — | ۱۰۰ | ۲۶٫۸ |
| استحکام کششی سخت (kg/mm²) | ۱۹ | ۴۵٫۷ | ۲۱٫۱ |
| استحکام کششی آنیلشده (kg/mm²) | ۱۲ | ۲۴٫۶ | ۱۲ |
جدول نشان میدهد که CCA از نظر وزن نزدیک به آلومینیوم است، اما هدایت الکتریکی آن حدود ۶۰ درصد مس است. یعنی یک سیم CCA با همان سطح مقطع سیم مسی، مقاومت حدود ۱٫۵ برابر دارد و در جریان یکسان گرمای بیشتری تولید میکند.
مزایای CCA در کاربردهای خاص
- وزن کمتر و هزینه حمل پایینتر نسبت به مس
- قیمت کمتر در واحد طول
- در فرکانسهای بالا، بهدلیل «اثر پوستی» جریان بیشتر از لایه سطحی مس عبور میکند؛ به همین علت CCA در هادی مرکزی برخی کابلهای کواکسیال و آنتن کاربرد پیدا کرده است.
چرا CCA برای سیمکشی برق ساختمان مناسب نیست؟
در کاربردهای قدرت و فرکانس ۵۰ هرتز، اثر پوستی ناچیز است و کل سطح مقطع در هدایت جریان نقش دارد؛ پس CCA عملاً مانند یک هادی آلومینیومی رفتار میکند. نتیجه، گرمشدن بیشتر، افت ولتاژ بالاتر و در صورت آسیبدیدن لایه مس در محل اتصال، اکسیدشدن آلومینیوم و شلشدن اتصال است؛ عواملی که میتوانند به جرقه و آتشسوزی منجر شوند.
بر اساس استانداردهای ملی ایران و مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان، هادی سیم و کابلهای مورد استفاده در سیمکشی ساختمان باید مسی باشد. بنابراین سیمهای افشان با هادی CCA یا CCS (فولاد با روکش مس) برای این کاربرد مجاز نیستند.
چگونه سیم CCA را تشخیص دهیم؟
- وزن: کلاف سیم CCA بهطور محسوسی سبکتر از سیم مسی همسایز است.
- برش مقطع: با بریدن یا خراشیدن رشتهها، رنگ نقرهای آلومینیوم یا خاکستری فولاد در مرکز دیده میشود.
- قیمت: قیمت بسیار پایینتر از نرخ معمول بازار، نشانه هشدار است.
- نشان استاندارد: اعتبار نشان استاندارد را با ارسال کد دهرقمی زیر نشان به سامانه پیامکی ۱۰۰۰۱۵۱۷ بررسی کنید.
محصولات الکتریک خراسان با هادی مس خالص و مطابق استانداردهای ملی تولید میشوند.
منبع اولیه: نشریه داخلی صنعت سیم و کابل، شماره ۵۶ (پاییز ۱۳۹۳)؛ بازنویسی و بهروزرسانی شده.